Полипропилен құбырларын қалай дәнекерлеу керек

Қысқаша айтқанда. Қыздыру уақыты диаметрге және үй-жайдағы ауа температурасына байланысты: 20 мм құбыр 20 °C кезінде 5 секунд, 10 °C кезінде 7 секунд қызады. 5 °C-тан төмен полимер құбырларды дәнекерлеуге норма мүлде рұқсат етпейді. Құбырдағы белгі қоныштың тереңдігіне 2 мм қосып қойылады. Түйістірген соң бөлшектерді бұруға болмайды, бұл да құжаттың тармағы. Тұтас алюминий фольганы дәнекерлеу алдында алып тастайды, шыны талшық пен перфорацияланған алюминийді тазаламайды.

Мұнда дәнекерлеу емес, сварка

Орысша сөз бекем орныққан, онымен таласудың қажеті жоқ. Бірақ қоныштың ішінде не болып жатқанын түсіну пайдалы. Дәнекер жоқ. Флюс жоқ. Жікте үшінші материал мүлде жоқ. Қызған дорн мен гильза құбыр мен фитингтің беткі қабатын балқытады, бөлшектер қосылады, екі балқыма бір пластик бөлшегіне айналады. Қазақстандық нормалар мұны түйіспелі қонышты дәнекерлеу деп атайды.

Терминология осы үшін керек. Жік құбыр мен фитингтің материалы бір бүтінге айналғаны үшін ұстайды. Мұнда жабысу деген жоқ. Демек, екі балқыманың қосылуына кедергі болатынның бәрі қосылысты бүлдіреді: жік аймағындағы бөгде қабат, ұштағы кір, жеткіліксіз қыздыру, қатпай тұрғандағы бөлшектердің қозғалысы.

Бұл дәнекерлеу туралы норма не дейді

Мұнда Қазақстанға көршілерден гөрі жолы болған: қонышты дәнекерлеудің тәртібі ҚР ЕЖ 4.01-102-2013 құжатының 5.1.9.8-тармағында тікелей жазылған. Бұл ережелер жинағы, ерікті түрде қолданылатын құжат, бірақ жобада аталған сәттен бастап оның талаптары міндетті болады. Құрылыс кодексінің 41-бабы 2-тармағы солай құрылған.

• Қонышты дәнекерлеу сыртқы диаметрі 110 мм-ге дейінгі, қабырғасы кез келген қалыңдықтағы құбырларға ұсынылады. Түйіспелі дәнекерлеу диаметрі 50 мм-ден үлкен, қабырғасы 4 мм-ден қалың құбырлардан басталады. Бұл 5.1.9.4-т.
• Әртүрлі полимер материалдан жасалған құбырлар мен бөлшектерді дәнекерлеуге болмайды. Сол тармақ құбырлар мен фитингтерді жеткізілім партиялары бойынша таңдауды талап етеді.
• Полипропиленді дәл қонышты дәнекерлеумен қосады, мұны міндетті ҚР ҚН 4.01-02-2013 6.4.3-т. айтады, сол жерде полиэтилен мен полибутен де аталған.
• Қосу тәсілін және қосу орындарын жоба белгілейді, ал олар неге байланысты екенінің тізімінде 6.4.4-т. қоршаған орта температурасын тікелей атайды. Яғни суықта жұмыс істеу монтажшының өз бетімен шешетін ісі емес, жобаға қойылатын сұрақ.

Режимдер кестесі

Секундтарды норма белгілемейді, әрі бұл қалыпты жағдай: олар пластиктің маркасына байланысты. Төмендегі сандар VALTEC ресми техникалық құжаттамасынан алынған. Мәртебесі туралы бірден айтайын: бұл өндірушінің қағазы, мемлекеттік норматив емес. Басқа брендте режимдер өзгеше болуы мүмкін, ал өз құбырыңыздың орамасында өз кестесі басылған болса, сол бойынша жұмыс істеңіз.

Жол пішімі мынадай: диаметрі, үй-жайдағы үш температура кезіндегі қыздыру уақыты, түйістіру уақыты және сол үш температура кезіндегі суу уақыты.

• 20 мм. Қыздыру 20 °C кезінде 5 секунд, 15 °C кезінде 6, 10 °C кезінде 7. Түйістіру 4 секунд. Суу 120, 100 және 80 секунд.
• 25 мм. Қыздыру 7, 8 және 9 секунд. Түйістіру 4 секунд. Суу 120, 100 және 80 секунд.
• 32 мм. Қыздыру 8, 9 және 10 секунд. Түйістіру 6 секунд. Суу 220, 200 және 170 секунд.
• 40 мм. Қыздыру 12, 13 және 14 секунд. Түйістіру 6 секунд. Суу 240, 210 және 190 секунд.
• 50 мм. Қыздыру 18, 20 және 22 секунд. Түйістіру 6 секунд. Суу 250, 220 және 200 секунд.
• 63 мм. Қыздыру 24, 26 және 28 секунд. Түйістіру 8 секунд. Суу 360, 330 және 300 секунд.
• 75 мм. Қыздыру 30, 33 және 35 секунд. Түйістіру 8 секунд. Суу 360, 330 және 300 секунд.
• 90 мм. Қыздыру 40, 44 және 48 секунд. Түйістіру 8 секунд. Суу 360, 330 және 300 секунд.

Кестенің логикасына қараңыз. Үй-жайда неғұрлым суық болса, қыздыру СОҒҰРЛЫМ ҰЗАҚ, ал жүктемеге дейінгі ұстау СОҒҰРЛЫМ ҚЫСҚА. Біріншісі түсінікті: суық пластик температураны баяу жинайды. Екіншісі сол құбылыстың арғы жағы: суықта жік те тезірек қатады. Өндірушінің кестесі тек 10 °C-қа дейін жеткізілген, одан төмен ол режим бермейді.

Ал қатаң шекараны норма қояды, әрі ол төменірек. ҚР ЕЖ 4.01-102-2013 5.1.1.8-т.: полимер құбырларды дәнекерлеуге қоршаған ауа температурасы 5 градустан төмен болмағанда рұқсат етіледі. Сол жердегі жалғыз ерекшелік: салмалы қыздырғыштары бар жалғағыш бөлшектерге минус 5-ке дейін рұқсат. Қондырмасы бар үтікке бұл ерекшеліктің қатысы жоқ.

Осыдан суық нысанға арналған практикалық тәсіл шығады, ал қыста Қарағанды мен Астанада ол әрдайым дерлік керек. Үй-жайды жылу зеңбірегімен он градусқа дейін жылытып, кестенің төменгі бағанымен жұмыс істейді. Сонда норманы да қормен сақтайсыз, режим де құжаттан алынады, өз басыңыздан емес. Бұл аязда болжап, кейін бағананың жартысын кесіп тастағаннан арзан.

Қыздырғыш элементтің температурасы

Полипропилен үшін жүрдек мән 260 °C шамасында, бұл санды бәрі дерлік атайды. Нақты мәнді нақты дәнекерлеу аппаратының нұсқаулығы белгілейді, оны сол жерден алу керек. Тұрмыстық үтіктерде реттеуіштің көрсеткіші мен қондырманың нақты температурасы алшақтайды, бұл құжат емес, тәжірибе, бірақ есте ұстаған жөн.

Қондырманы тазалау туралы норма тікелей айтқан, әрі бұл тұрмыстық әдеттің құжатқа жазылған сирек жағдайы. 5.1.9.8-т.: әр дәнекерлеуден кейін жұмыс беттерін жабысқан материалдан тазалау қажет. Ыстық күйінде жұмсақ шүберекпен тазалайды. Ыстық күйдегі күйдірмейтін жабынды металмен қырмайды: оны алып тастасаңыз, келесі фитинг гильзаға бекем жабысады, бүлінген түйіспемен бірге.

Арматураланған құбырды тазалау: ең жиі қателесетін жер

Бригадалар арасында «арматураланған болса, тазалау керек» деген қысқа ереже жүреді. Ол қате, әрі қатенің бағасы екі жаққа да әртүрлі. Керек емес жерде қабатты алып тастасаңыз, артық жүріспен құбырды бүлдіресіз. Керек жерде алмасаңыз, бірнеше айдан кейін ағып кетеді.

Арматуралау түрлері бойынша талдайық. Төмендегінің бәрі өнім технологиясы және монтаж тәжірибесі. Тазалауға міндеттейтін тармақ ҚР ҚН 4.01-02-2013-те де, ҚР ЕЖ 4.01-102-2013-те де жоқ, сондықтан ешқайсысына сілтеме жасамаймыз.

• Тұтас алюминий. Тесіксіз фольга полипропилен қабаттарының арасында жатады. Оны ішкі қабатқа дейін торцевательмен не шейвермен, әрі құбыр фитинг гильзасына кіретін тереңдіктің бәрінде алып тастайды. Қалдырылған фольга балқу аймағына түсіп, құбыр материалының фитингпен бірігуіне жол бермейді. Жік сырттай жақсы көрінеді: ағын да орнында, пішіні де дұрыс. Бірақ қысымды ұстамайды.
• Перфорацияланған алюминий. Фольгада тесіктер жасалған, полипропилен қабаттары әлі өндірісте солар арқылы бір-бірімен балқып қосылған. Мұндай құбырға тазалау қажет емес.
• Шыны талшық. Композиттік қабат біртекті, ол құбырдың қалған денесімен бірге тұтас дәнекерленеді. Тазалау қажет емес. Мұнда шейвердің артық жүрісі тек қабырғаның жұмыс қалыңдығын алып кетеді.

Қолыңыздағының қандай екенін қалай білуге болады. Арматуралау түрін құбырға диаметрдің қасына тікелей жазады, ал таңбаны тексеруді 5.1.9.2-т. бойынша кіріс бақылауы талап етеді: сол жерде бетті қарап шығу және диаметрлер мен қабырға қалыңдығын кемінде екі өзара перпендикуляр диаметр бойынша өлшеу де талап етіледі. Жазу өшіп қалса, бір кесік кесіп, ұшына қараңыз: жылтыр тұтас жолақ фольга, қабырға денесіндегі жасылдау қабат шыны талшық.

Құбырдың қонышқа кіру тереңдігі

Міне, қазақстандық норма әдетте көзбен шешілетін сұраққа жауап беретін жер. Қонышты дәнекерлеудің бірінші операциясы деп 5.1.9.8-т. құбырдың ұшынан жалғағыш бөлшек қонышының тереңдігіне 2 мм қосқанға тең қашықтықта белгі салуды атайды. Әрі қарай құбыр гильзаға кіргізіледі, ал қосу кезінде бөлшектер сол белгіге дейін жақындастырылады.

Қоныштың өз тереңдігін қоятын фитинг бойынша өлшеңіз немесе оның нұсқаулығынан алыңыз: VALTEC құжаттамасында «диаметр және тереңдік» деген бірыңғай кесте жоқ, ал желіде тексеруге келмейтін сандар жүр. Ал екі миллиметрлік қосымша мен белгінің өзі құжаттың талабы. Белгі сонымен қатар қажет: құбырды тиістіден тереңірек басып жіберу оңай, сонда балқыма ішке кетіп, өтпелі қиманы жауып тастайды. Сырттан мұндай түйіспе үлгідей көрінеді.

Жұмыс тәртібі

1. Құбыр мен фитингтерді қабылдаңыз: таңбаны тексеріңіз, бетін қарап шығыңыз, диаметрі мен қабырға қалыңдығын екі өзара перпендикуляр диаметр бойынша өлшеңіз. Әртүрлі полимерді бір-бірімен дәнекерлемейді, партияны бір-біріне сәйкес таңдайды.
2. Құбырды арнайы қайшымен дәл 90 градуспен кесіңіз. Қиғаш кесік периметр бойынша гильзамен толық түйіспеу дегенді білдіреді, яғни әдейі әлсіз жер.
3. Арматуралауға қараңыз. Тұтас фольга кіру тереңдігінің бәрінде торцевательмен алынады. Шыны талшық пен перфорацияланған алюминийді сол күйінде қалдырыңыз.
4. Құбырдың ұшын және фитингтің ішкі бетін майсыздандырыңыз. Кесу шаңы мен қолдың майын жікке жібермейміз.
5. Кіру тереңдігін маркермен белгілеңіз: фитинг қонышының тереңдігі плюс 2 мм.
6. Аппаратты жұмыс температурасына дейін қыздырыңыз, мәнін оның төлқұжатынан алыңыз. Индикатор шыртылдаған бойда ұстамай, режимге толық шыққанша күтіңіз.
7. Фитингті дорнға кигізіп, сонымен бірге құбырды гильзаға кіргізіңіз. Кесте бойынша ұстаңыз: 25 мм үшін бөлме температурасы 20 °C кезінде бұл 7 секунд.
8. Екі бөлшекті де шешіп, бірден, кідіріссіз, белгіге дейін қосыңыз. Түйістіру ұсақ диаметрлерде 4 секунд, 63 мм және одан жоғарыда 8 секунд алады.
9. Суу уақытының бәрінде қозғалтпай ұстаңыз. 25 мм үшін бұл 20 °C кезінде екі минут, 63 мм үшін алты. Келесі түйіспеге дейін қондырманы жабысқан материалдан тазалаңыз.
10. Желіні соңғы түйіспе емес, барлық түйіспе суығаннан кейін ғана жүктеңіз. Сынақ қысымы 7.2.2.1-т. бойынша 10 минут ұсталады, сынақ кезіндегі судың температурасы 5 градустан төмен емес.

Құбырды неге бұруға болмайды

Қостыңыз, фитингтің қисық тұрғанын көрдіңіз, қол өзі бірер градусқа бұрғысы келеді. Міне, соны істеуге болмайды, әрі Қазақстанда бұл кеңес емес, құжаттың жолы. ҚР ЕЖ 4.01-102-2013 5.1.9.8-т. сөзбе-сөз: «Дәнекерлеу кезінде бөлшектерді түйістіргеннен кейін бір-біріне қатысты бұруға жол берілмейді».

Себебі таза механикалық. Материал ыстық тұрғанда балқу сызығы әлі қалыптасып жатады. Бұру оны бүкіл шеңбер бойынша қиып тастайды, тұтас жіктің орнына ішінде микроарналар қалады. Жағымсызы: ағу бүгін пайда болмайды. Қосылыс қысыммен сынақтан өтеді, бір ай жұмыс істейді, ал кейін ағады: қысым астында не пластик жұмсарып, арналар ашылған қызу кезінде.

Қисық түйіспенің бір ғана емі бар: кесіп алып, қайта дәнекерлеу. Дәнекерлеу алдындағы белгілеу мәселені түбегейлі жояды. Құбырға да, фитингке де сызық саласыз, түйістіру кезінде оларды дәл келтіресіз, кейін ештеңені түзетудің қажеті болмайды.

Ақау көзге көрінеді

Дәнекерленген қосылыстардың сапасын көзбен бақылау және олардың геометриялық параметрлерін бақылау норма бойынша міндетті тексерулер жиынтығына кіреді, бұл 5.1.9.1-т. Ақау екеу, әрі екеуі де қоныш жиегінен ешқандай аспапсыз оқылады. Түйіспе қолжетімді тұрғанда және қабырға жабылмай тұрғанда бірден қарау керек.

• Жеткіліксіз қыздыру. Жиек бойындағы ағын әлсіз, тар немесе үзік-үзік. Жік құрғақ көрінеді, бүкіл периметр бойынша біркелкі білік жоқ. Материал қажетті тұтқырлықты жинамаған, толық тереңдікте балқып қосылу болмаған.
• Артық қыздыру. Материал ішке ағып, өтпелі қиманы тарылтқан, жиекте ағындар бар, фитинг шетіндегі құбырдың пішіні бұзылған, пластик қараңғыланған. Мұндай түйіспе қиманы іштен бітеп, сырттан бәрі ұқыпты көрінетін етіп те қоя алады.

Екі ақау да бірдей түзеледі: кесіп алып, қайта дәнекерлеу. Дәнекерленген түйіспені қайта қыздыруға болмайды, екінші қыздыру материалды бұрмалап, бірінші ақауға екіншісін қосады. Бұл бір фитинг пен бір кесік құбырға түседі. Бір жылдан кейін ашылған қабырға басқа ақшаға түседі.

Пайдалану кластары: құбыр таңдауды шешетін нәрсе

ГОСТ 32415-2013 4.3.1-тармағының 5-кестесінде құбырларды жұмыс жағдайлары бойынша бөледі. Стандарт Қазақстанда Техникалық реттеу және метрология комитетінің 2014 жылғы 10 қазандағы № 207-од бұйрығымен қолданысқа енгізілген, сондықтан оған сілтеме жасауға болады. Кластар құбырдың өзіне диаметрмен бірге басылған, бір секундта оқылады.

• 1-класс. Ыстық сумен жабдықтау 60 °C кезінде ұзақ мерзімде, қысқа мерзімде 80 °C-қа дейін.
• 2-класс. Ыстық сумен жабдықтау 70 °C кезінде, қысқа мерзімде 80 °C-қа дейін.
• 4-класс. Жоғары температуралы едендік жүйелер және аспаптармен төмен температуралы жылыту. Температуралық бейін 20-дан 70 °C-қа дейін.
• 5-класс. Аспаптармен жоғары температуралы жылыту. Бейіні 20-дан 90 °C-қа дейін.
• ХВ класы. Суық сумен жабдықтау 20 °C кезінде.

Әр кластың ішінде стандарт температураның әр сатысындағы жұмыс мерзімін жылмен және сағатпен жазады. Ол сандарды біз келтірмейміз: оларды сөзбе-сөздігіне кепілдікпен алу мүмкін болмады. Мұндай кестелерді жатқа айтуға болмайды. Құбыр таңдау үшін таңбадағы кластың нөмірінің өзі жеткілікті.

PN температура туралы сұраққа жауап бермейді

Міне, соңына дейін оқуға тұрарлық талдау. PN дегеніміз номиналды қысым. Сан қысым туралы айтады, тек сол туралы. Құбырдың тоқсан градуста ұзақ жұмыс істеуге жарамдылығын ол мүлде сипаттамайды.

Нысанда бұл былай көрінеді. «Жиырмалық әмбебап» деп PN20 жазуы бар құбырды алып, радиаторларға тартады. Ал өндіруші оны 1 және 2 кластарға, яғни 70 градусқа дейінгі ыстық суға аттестаттауы мүмкін. Аспаптармен жылыту 90-ға дейінгі секірістермен, бұл 5-класс, басқа режим және басқа ресурс. Ал PN екі құбырда бірдей тұруы мүмкін.

Тән жері мынада: міндетті норма да PN туралы үндемейді, ол режим мен ресурс туралы айтады. ҚР ҚН 4.01-02-2013 6.4.2-т.: термопласттан жасалған арынды құбырлар жұмыс қысымы 1 МПа-ға дейінгі және су температурасы 75 градусқа дейінгі ішкі суық және ыстық су құбырларын орнатуға арналған, есептік қызмет мерзімі суық сумен жабдықтауда 50 жылдан, ыстықта 75 градустан аспайтын температурада 25 жылдан кем емес, әрі олар 2,4 МПа-дан кем емес қысымға төзуі тиіс.

«PN20 әмбебап, жылытуға да жарайды» деген тұжырым қате. Жылытуға өндіруші 4 не 5 пайдалану класымен ТІКЕЛЕЙ таңбалаған құбыр алынады. Класс таңбасы құбырда диаметрдің қасында тұр, әрі желінің кепілдік мерзіміне дейін шыдайтын-шыдамайтынына жауап беретін дәл сол.

Бұдан сметаға не кіреді

Полипропилен дәнекерлеуін түйіспелермен және тарату метрімен санайды, әдетте бәрі «құбыр монтажы» деген бір жолға түседі. Уақытты шынымен жейтінді бөлек шығарған жөн: арматураланған құбырды торцевательмен тазалау, қысылған жерлердегі жұмыс, штроблеу, ұстаумен қысымды сынау. Жұмыстарды жолдарға қалай бөлу керегі жұмыстарға сметаны қалай жасау керек деген мақалада талданған.

Қыста жазда ешкім ойламайтын тағы бір жол қосылады. Норма полимерді бес градустан суықта дәнекерлеуге жол бермейді, демек жылытылмайтын нысанда сметаға үй-жайды жылыту кіреді: зеңбірек, отын не электр, режимге шығу уақыты. Мұны айдың ортасында факт бойынша емес, өлшеу кезінде қалау керек.

Тағы оқыңыз: Сантехникалық жұмыстардың бағалары · Сантехникалық жұмыстарға арналған смета · Жұмыс көлемдерінің тізімдемесі · Жұмыстарға сметаны қалай жасау керек