Жеке үйде жерге қосуды қалай жасау керек

Қысқаша айтқанда. Әйгілі 2, 4 және 8 Ом — көз нейтралінің жерге қосу құрылғысы туралы, яғни қосалқы станциядағы трансформатор туралы. Аудадағы контур бөлек нормаланады: үй 380/220 В әуе желісінен қоректенсе, кірістегі қайталама жерге қосу 30 Ом-нан аспауы тиіс. Қай жолмен жүрсеңіз де міндетті нәрсе біреу: розетка топтарына тогы 30 мА-дан аспайтын УЗО.

Барлығы қайталайтын сан қайдан шыққан

ҚР ЭҚЕ (ПУЭ РК) 205-тармағында былай делінген: генератор немесе трансформатор нейтралі қосылған жерге қосу құрылғысының кедергісі жылдың кез келген уақытында үш фазалы көздің 660, 380 және 220 В желілік кернеулерінде тиісінше 2, 4 және 8 Ом-нан аспауы тиіс. Блогтарда жеке үйге таңылатын санның бастауы міне осы.

Ол қоректендіру көзі нейтралінің жерге қосу құрылғысына қатысты. Көз дегеніміз — қосалқы станциядағы трансформатор, одан көшемен желі тартылады. Ол құрылғыға желілік ұйым жауап береді, оны сол ұйым өлшейді, ал үй иесінің оған қатысы мүлдем жоқ.

Шатасу осыдан: қосалқы станция контурына қойылған талапты аула контурына көшіреді де, «жеке үй 4 Ом көрсетуге міндетті» деген ереже шығады. Нысандар әртүрлі, ал қосалқы станция туралы тармақтың Сіздің аулаңызға қатысы жоқ.

Сіздің контурыңыз бөлек нормаланады, оның саны да өз саны

Үйге кірістегі қайталама жерге қосу — өз тармағы бар дербес нысан. ҚР ЭҚЕ 163-тармағы оны ғимараттарға кірісте және басқа қолжетімді жерлерде орындауды талап етеді, ең алдымен табиғи жерге қосқыштарды пайдалануды міндеттейді және тікелей айтады: қайталама жерге қосу жерге қосқышының кедергісі нормаланбайды.

Сол тармақтың жалғасында жеке үй үшін мәселені шешетін ескертпе тұр. Үй әуе желісінен қоректенсе, ал жеке құрылыстың барлығы дерлік солай тұр, қайталама жерге қосу 205 және 206-тармақтар бойынша орындалады, ал оның сандарын 207-тармақ береді.

• Қайталама жерге қосулардың әрқайсысының жерге қосқышының кедергісі: 660, 380 және 220 В желілік кернеулерде тиісінше 15, 30 және 60 Ом-нан аспайды. Бізде әдеттегі желі 380/220, демек Сіздің саныңыз — 30 Ом.
• Осы желінің нөлдік жұмыс сымының барлық қайталама жерге қосуларының жалпы кедергісі: сол кернеулерде 5, 10 және 20 Ом-нан аспайды. Бұл енді Сіздің аулаңыз емес, желі туралы, оны желілік ұйым есептейді.

Аңызбен айырмашылық жеті жарым есе. Жеке учаскеде төрт Омды қуған шебер артық электрод қағып, оған ақша алады, ал оның контурына қойылған талап бірінші электродта-ақ орындалған болатын.

TT жүйесі басқаша құрылған: онда мәселе контурдың Омында емес, УЗО-мен байланыста. Ол туралы төменде.

Жерге қосу физикалық тұрғыда не істейді

Кір жуғыш машинада оқшаулағыш тесіліп, фаза корпусқа отырды деп елестетіңіз. Корпус қорғаныш өткізгіш арқылы жермен байланысқан болса, ағу тогы сол арқылы кетеді. УЗО фазадан кеткен ток нөл арқылы қайтқаннан көп екенін көреді де, тізбекті секундтың үлесінде үзеді. Қорғаныш өткізгіш болмаса, корпус жай ғана кернеу астында тұрып, оны дымқыл қолмен ұстағанды күтеді.

Аудадағы контур өздігінен ешкімді құтқармайды: ол аспапқа дейінгі қорғаныш өткізгішпен, қалқандағы шинамен және желіні сөндіретін құрылғымен бірге жұмыс істейді.

Жеке үй үшін екі жол

Ескі үйге кіріс әрдайым дерлік TN-C жүйесімен келеді: фаза және нөл мен қорғаныштың қызметін қатар атқаратын біріктірілген PEN өткізгіші. Мұндай үйде розеткалар екі контактілі, жерге қосу контактісі жоқ. Жаңа және қайта жаңғыртылатын тұрғын үй үшін ҚР ЭҚЕ 2073-тармағы тек TN-S және TN-C-S жүйелерін атайды, яғни TN-C-ны сол күйі қалдыруға енді болмайды. Әрі қарай айырық.

• TN-C-S-ке көшіру. Келген PEN кірісте жұмыс нөлі N және қорғаныш PE болып бөлінеді, ал бөліну нүктесі өз электродымен қайталама жерге қосылады. Әрі қарай үй бойымен үш өткізгіш жүреді, розеткалар жермен болады.
• TT жүйесі. Нөл жұмыс нөлі болып қалады және желіден келеді, ал қорғаныш өткізгіш ауладағы меншікті жерге қосқыштан алынады және желілік нөлмен мүлдем байланыспайды. ҚР ЭҚЕ 161-тармағы бұл жолды нейтральға қосу арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мүмкін болмағанда ғана рұқсат етеді: желі ескі, тіректер бүлінген, желілік PEN-ге сенім жоқ.

Таңдауды әуе желісінің жағдайы, тіректердегі қайталама жерге қосулардың болуы және желілік ұйымның шарттары айқындайды. Ол шұңқыр қазылмай тұрып, жобада шешіледі.

PEN бөлінісі қалай көрінеді

Бұл — бүкіл сұлбадағы ең жауапты орын, әрі ол дәл бір нүктеде, кірісте жасалады. Тәртібін ҚР ЭҚЕ 234-тармағы белгілейді: бөліну орнында бөлек қысқыштар немесе шиналар көзделеді, ал қоректендіру желісінің біріктірілген өткізгіші нөлдік қорғаныш өткізгіштің қысқышына, яғни PE-ге қосылады.

1. Келген PEN PE шинасына түсіріледі. Дәл PE-ге, нөлдік шина мұнда кезекте екінші.
2. PE шинасынан N шинасына жалғаушы сым (перемычка) қойылады. Тәртіп дәл осындай: алдымен PE, сосын N-ге перемычка.
3. PE шинасына ауладағы контурдан келген өткізгіш қосылады. Қайталама жерге қосу деп осыны айтады.
4. Әрі қарай үй бойымен N мен PE бөлек жүреді және ешбір жерде қайта қосылмайды. Бірде-бір қорапта, бірде-бір розеткада, бірде-бір аспапта.

Мұнда белгіленген және ұмытылатын екінші нәрсе. Әуе желісінен бір фазалы тармақпен қоректенетін жеке тұрғын және саяжай үйлері үшін ҚР ЭҚЕ 244-тармағы бөлінуді кіріс коммутациялық аппаратына ДЕЙІН орындауды талап етеді. Яғни кіріс автоматына дейін, одан кейін емес.

Сұлбаның соңғы қадамы әдетте бұзылады. Үйден тыс жерде нөлден жерге тағы бір перемычка тастасаңыз, қорғаныс өтірік айта бастайды: жұмыс тогының бір бөлігі қорғаныш өткізгішпен жүреді, УЗО себепсіз сөндіре береді, ал желіде нөл үзілгенде аспаптардың корпустары кернеу астында қалады.

Контур неден тұрады

Құрылысы қарапайым және жеке үйде әрдайым дерлік бірдей. Топыраққа бір-бірінен ара қашықтықта бірнеше тік электрод қағылады. Үстінен оларды көлденең болат жолақпен, әдетте пісіру арқылы байланыстырады. Жолақтан үйге жерге қосатын өткізгіш кіріп, қалқандағы шинаға келеді.

• Электродтардың материалы мен ең кіші өлшемдері белгіленген: ҚР ЭҚЕ 214-тармағы 1-қосымшаның 45-кестесіне жібереді, ал жасанды жерге қосқыштарды бояуға тікелей тыйым салады. Болат қара, мырышталған немесе мыс.
• Орналасуы үшбұрыш та, қабырға бойымен түзу де болады. Жұмысына электродтар арасындағы қашықтық әсер етеді: тығыз қағылғандары бір электродтай жұмыс істейді.
• Тереңдік электрод санынан маңызды. Топырақтың үстіңгі қабаты жазда кебеді, қыста қатады, кедергі сонда бірнеше есе өзгереді. Төменде тұрғаны жұмыс істейді.
• Топырақтағы қосылыстарды пісіріп, тоттанудан қорғайды. Жер астындағы бұрандалы қосылыс алғашқы көктемге дейін ғана шыдайды.
• Орынды кейін жақындауға болатындай таңдайды. Кіреберістің астына бетондалған контурды ешкім ешқашан өлшемейді.

Топырақ туралы бізде бөлек әңгіме, оны бір кестемен жабу мүмкін емес. Елдің солтүстігінде қыс қату тереңдігін тереңге апарады, бір жарым метрге қағылған электрод қыста іс жүзінде оқшаулағышта тұрады. Оңтүстікте кері шектік: құрғақ құм мен қиыршық тасты топырақ өздігінен нашар өткізеді, ал сортаңдар жаңбырдан кейін тамаша сан береді де, тамызға қарай кеуіп, оны кері қайтарады. Сондықтан бөгде мақаладағы кесте мұнда пайдасыз, ал өлшеуді ыңғайлы күні емес, ең құрғақ күні жасайды.

Электрод ұзындығы, қадамы және жолақ қимасы бойынша сандарды жоба береді. Құмда және саздақта бірдей құрылым әртүрлі кедергі береді.

Басты жерге қосу шинасы

Бүкіл қорғаныстың жиналу нүктесі. Қалқандағы немесе оның қасындағы бір тақтайша, оған контурдан өткізгіш келеді және одан қалғанының бәрі тарайды. Мәні мынада: үйдің қорғаныш қосылыстары қораптарға шашырамай, бір жерде кездессін.

Оған қойылатын талаптар ҚР ЭҚЕ 219-тармағында нақты. Шина мыстан жасалады, болатқа рұқсат етіледі, алюминийге рұқсат етілмейді. Құрылымында оған қосылған әрбір өткізгішті ЖЕКЕ ажырату мүмкіндігі көзделуі тиіс, әрі ол тек құралмен ажыратылуы керек. Бөгде адамдар қол жеткізе алатын жерде шина кілтпен жабылатын есікшесі бар шкафқа орналастырылады.

«Жеке» деген сөз мұнда түйінді және ол ескі дауды жабады. Бір бұранданың астындағы екі өткізгіш — орын үнемдеу емес, орындалмаған талап: біреуін екіншісін қозғамай ажырату енді мүмкін болмайды. Мұндай жинақ бір жылдан кейін босаған контактімен шығады, ал оны кейін табу бәрінен қиын.

Тағы бір нәрсе, шина не үшін көрінетін жерде тұрады. 218-тармақ кедергіні өлшеу үшін жерге қосатын өткізгішті ажырату мүмкіндігін көздеуді талап етеді, ал 1 кВ-қа дейінгі қондырғыларда ондай орын деп дәл басты жерге қосу шинасы аталған. Онсыз өлшеу шамамен, бүкіл үймен бірге жасалады.

Потенциалдарды теңестіру әдемі саннан маңызды

Жұмыстың бұл бөлігін өткізіп жібереді, ал ол контурдан арзанырақ тұрады. Үйдегі адам қол жеткізе алатын барлық металды бір-бірімен және басты жерге қосу шинасымен байланыстырады. Сонда ол бір мезгілде ұстаған екі заттың арасында кернеу айырмасы болмайды.

Потенциалдарды теңестірудің негізгі жүйесінің құрамын ҚР ЭҚЕ 185-тармағында тізіп береді, әрі ол тізім жабық, шамамен емес.

• Ғимаратқа кіретін коммуникациялардың металл құбырлары: ыстық және суық сумен жабдықтау, жылыту, кәріз, газбен жабдықтау. Газ кірісінде оқшаулағыш кірістірме тұрса, тек үй ішіндегі бөлігі қосылады.
• Ғимарат қаңқасының металл бөліктері.
• Кірістегі қайталама жерге қосу жерге қосқышына қосылған жерге қосатын өткізгіш.
• 2-ші және 3-ші санаттағы найзағайдан қорғаудың жерге қосу құрылғысы.
• Орталықтандырылған желдету мен ауа баптаудың металл бөліктері, телекоммуникация кабельдерінің металл қабықтары.

Мұның бәрі басты жерге қосу шинасына қосылады, ал үйге көшеден кіретін бөліктер кіріс нүктесіне жақынырақ байланыстырылады. Санторапта бұдан бөлек 186-тармақ бойынша қосымша теңестіру жасалады: онда ашық өткізгіш бөліктер, бөгде өткізгіш бөліктер және розеткалардың қорғаныш өткізгіштері бір-бірімен байланыстырылады.

Бұл байланыс өлшеу күні контур қандай Ом көрсеткенінен тәуелсіз жұмыс істейді. Сондықтан оны кедергіні жеткізуден бұрын жасайды.

Не істеуге болмайды

Тізілгеннің бәрі тірі үйлерде кездеседі және бәрі авария болғанға дейін жұмыс істеп тұрғандай көрінеді.

• Жылыту немесе кәріз құбырына жерге қосу. Мұнда дау емес, тікелей тыйым: ҚР ЭҚЕ 213-тармағы бұл құбырларды жерге қосқыш ретінде пайдалануға жол бермейді. Оларды потенциалдарды теңестіруге қосу керек, ал қорғанысты соларға іліп қоюға болмайды.
• Су құбырына жерге қосу. Ресми түрде 212-тармақ жерде төселген металл су құбырларын табиғи жерге қосқыш деп есептеуге рұқсат етеді. Бірақ құбыр Сіздікі емес: оның бір бөлігін кез келген сәтте пластикке ауыстыруы мүмкін, сонда қорғаныс үнсіз жоғалады. Ал оған дейін Сіздің ағу тогыңыз көршілерге кетеді. Өз электродыңыз сот дауынан арзан.
• Нөлден розетканың жер контактісіне перемычка. Одан кейін аспаптар жұмыс істейді, розеткадағы индикатор «керегінше» жанады, адам жерге қосу бар деп ойлайды. Желіде нөл үзілгенде үйдегі барлық корпус фаза астында қалады.
• Терезе астындағы бір розеткаға арналған жеке шыбық. Жалпы шинамен байланыссыз және УЗО-сыз электрод ештеңе сөндірмейді: аспап корпусы кернеу астында қала береді, ал үй иесі жерге қосу бар деп есептейді.
• Кейін бұрғыланған іргетас арматурасына жерге қосу. Іргетасты пайдалану идеясының өзі жұмыс істейді, 212-тармақ темірбетон іргетастарды табиғи жерге қосқыш деп атайды. Бірақ ол құрылыс кезеңінде кіріктірме бөлшекпен жасалады, ал алдын ала кернелген арматура тізімнен тікелей алып тасталған. Дайын бетондағы перфоратор тесігі жерге қосу бола алмайды.

УЗО міндетті, әрі бұл жазылған

ҚР ЭҚЕ 2138-тармағы тікелей айтады: штепсельдік розеткаларды қоректендіретін топтық желілерде іске қосылу тогы 30 мА-дан аспайтын УЗО қолдану керек. Онсыз сұлба кез келген нұсқада толық емес, TN-C-S болсын, TT болсын.

TT жүйесінде УЗО басты қорғанысқа айналады, әрі 161-тармақ мұны жүйенің өзін қолдану шарты етіп жазады. Сонда формула тұр: жерге қосқыш пен өткізгіштің кедергісін қорғаныстың іске қосылу тогына көбейткенде 50 В-тан аз болуы тиіс. Меншікті электрод арқылы жерге тұйықталу тогы автомат іске қосылуы үшін тым аз болып шығады, сондықтан желіні дәл УЗО ағу бойынша сөндіреді.

Сметаға не кіреді

Жерге қосу сирек бір жол болады, ал тапсырыс беруші әдетте бір жол болады деп күтеді. Кейін өз қалтаңыздан аяқтамас үшін адал жіктеп беріңіз.

• Жер жұмыстары: периметр бойынша траншея және кері толтыру. Погон метрмен есептеледі және топыраққа байланысты.
• Электродтарды қағу, данамен, тереңдігі жөнінде ескертпемен. Тасты топырақта өнім түседі, мұны жұмыс күні емес, өлшеу күні көру керек.
• Контурды пісіру және жіктерді тоттануға қарсы өңдеу.
• Өткізгішті үйге кіргізу, басты жерге қосу шинасын орнату, қосу.
• PEN бөлінісі және қалқанды үш сымды сұлбаға қайта жинау.
• Потенциалдарды теңестіру өткізгіштерін құбырлар мен кірістерге тарту.
• Кедергіні өлшеу. Өз аспабы бар бөлек жұмыс, әрі тапсырыс берушіге ол құжат ретінде керек.

Соңғы жолды әрқашан қойыңыз. Кедергі өлшенбейінше Сіз не істегеніңізді білмейсіз, ал тапсырыс беруші не үшін төлегенін білмейді. Өлшеу хаттамасы — жұмысты қағазда растайтын жалғыз нәрсе.

Тағы оқыңыз: УЗО ма, дифавтомат па: айырмасы неде · Қима бойынша автоматты қалай таңдау керек · Электрмонтаж жұмыстарының бағалары · Электрмонтаж жұмыстарына смета