Қысқаша айтқанда. Қазақстанда линолеум бүкіл ауданға желімделеді, шаршы метр бойынша шек нормада жоқ. Ережелер жинағындағы жалғыз ескертпе «жобада келісілген жағдайлардан басқа» деп естіледі, ал пәтер жөндеуінде еденнің жобасы әдетте болмайды. Бөлек рұқсат тек экструзиялық линолеумға, ЭК және ЭКП түрлеріне беріледі. Стяжканың ылғалдылығы 4 % дейін, екі метрлік рейка астындағы саңылау 2 мм дейін, желім қабаты 0,8 мм-ден қалың емес.
Жиырма шаршы: бұл сөздің артында қазақстандық норма жоқ
Бұл сөзді әр нысанда қайталайды, әрі сенімді естіледі. Тек оны Қазақстан нормаларынан іздеудің қажеті жоқ. ҚР ҚН 3.02-36-2012 «Еден», 5.3.2.2.2-тармақ, қысқа айтады: линолеум, синтетикалық тақталар мен синтетикалық түкті кілемдер астыңғы қабатқа бүкіл ауданы бойынша желімделуі керек. Бұл сөйлемде не шаршы метр, не жайма саны мүлде жоқ.
Сол жұмысты толығырақ ҚР ЕЖ 2.04-108-2014 «Оқшаулайтын және әрлейтін жабындар» сипаттайды, 4.5.5.18-тармақ: линолеум, кілемдер, синтетикалық талшықтардан жасалған орама материалдар мен поливинилхлоридті тақталар желімдеу алдында толқындары жойылғанша жатып алады және бүкіл негізге желімделеді, жобада келісілген жағдайлардан басқа.
Заңды саңылау осымен бітті: жоба. Ол еденді біреу есептеп, сызып берген нысанға арналған. Пәтер жөндеуінде еденнің жобасы бір парақ та болмайды, демек желімнен бас тартқанда сілтейтін ештеңе жоқ. Кейін тексеруге барған тапсырыс беруші дәл осы екі тармақты оқиды.
Екінші ерекшелік ауданға мүлде байланысты емес, ол материалдың өз стандартында тұр. ГОСТ 18108-2016, 10.2-тармақ: экструзиялық тәсілмен жасалған линолеумнан еден салғанда астыңғы қабатқа желімдемеуге жол беріледі. Бұл ЭК және ЭКП түрлері. Стандарт Қазақстанда Техникалық реттеу және метрология комитетінің 2024 жылғы 20 маусымдағы бұйрығымен қолданысқа енгізілген, сондықтан сілтеме жұмыс істейді. Қалғанының бәрі желімделеді, әдеттегі тұрмыстық көбіктелген линолеумді қоса.
Бұл сөздің неге ұстап тұрғаны түсінікті. Шағын бөлмеде желімсіз орам шынымен жылдар бойы жатады және ешкімге кедергі жасамайды. Мәселе жиһаз жылжытылатын және көше аяқкиіммен жүретін жерде шығады: жайма жылжиды, табалдырық түбінде толқын жиналады, жиегі жоғары иіліп жыртылады. Ал бұған сөз ойлап тапқан адам емес, Сіз жауап бересіз.
Міндетті мен ерікті: сілтеменің салмағы әртүрлі болады
Қазақстанда құрылыс құжаттары екі деңгейге бөлінген, оларды шатастыру қымбатқа түседі. Қазақстан Республикасының 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 253-VIII Құрылыс кодексі, 41-баптың 2-тармағы, құрылыс нормаларын міндеттіге, ал ережелер жинақтарын ерікті түрде қолданылатын құжаттарға жатқызады. Сол жерде ескертпе бар: ондай құжатты таңдадыңыз, демек оның талаптары Сіз үшін міндетті болады.
Тәжірибеде бұл былай көрінеді. Міндетті ҚР ҚН бір ғана сансыз «желімдеу керек» деп айтады. Шебер норманы ашатын сандардың бәрі ерікті ережелер жинақтарында жатыр. Демек ережелер жинағындағы санды шартқа өз қолыңызбен жазып бекітесіз, сонда тапсырыс берушімен таласатын нәрсе болады.
Орамдағы әріптер не білдіреді
Линолеумға арналған стандарт екеу, олар материалды астыңғы қабаты бойынша бөледі. Екеуі де Қазақстанда 2024 жылғы 20 маусымдағы бір бұйрықпен қолданысқа енгізілген, яғни оларды сметада да, дауда да атауға болады. Сатушы бұл әріптер туралы әдетте үндемейді, ал орамыңызды желімдемеуге бола ма дегенді дәл солар шешеді.
- ГОСТ 7251-2016, мата және мата емес астыңғы қабаттағы линолеум. А, Б және В түрлері, жалпы қалыңдығы 1,6 және 2,0 мм. Тозғыштығы А түрінде 50 мкм-ден, Б-да 90 мкм-ден, В-да 100 мкм-ден аспайды.
- ГОСТ 18108-2016, жылу-дыбыс оқшаулағыш астыңғы қабаттағы линолеум. Бұл көп пәтерде жататын әдеттегі тұрмыстық көбіктелген түрі. ВК, ВКП, ЭК, ЭКП, ПРЗ және ПРП түрлері, жалпы қалыңдығы 3,6 мм-ден кем емес.
- ГОСТ 18108-2016 бойынша тозғыштық: ВКП, ЭКП және ПРП-де 50 мкм-ден аспайды, ПРЗ, ВК және ЭК-де 90 мкм-ден аспайды.
- Қатты шудың оқшаулануын жақсарту индексі 18 дБ-ден кем емес. Бұл астыңғы көрші туралы.
- Дәнекерленген жіктің беріктігі 294 Н/см²-ден кем емес. Жікті өзіңіз жасап, кейін оған жауап беретін болсаңыз, бұл сан керек болады.
Бұл стандарттарда 21, 23, 31, 32 және 34 кластары мүлде жоқ. Екеуінің де ешқайсысында. Стандарт төзімділікті тозу микронымен өлшейді, ал қос сандық класс EN ISO 10874 бойынша еуропалық таңбалау, оны өндіруші ерікті түрде қояды. Ондағы бірінші сан бөлменің түрі туралы, екіншісі қарқындылық туралы. Дүкенде класс таңдауға көмектеседі, норма туралы әңгімеде ол бос.
Негіз қандай болуы керек
Мұнда Қазақстанға жолы болды: тегістік саны жоғалған жоқ және бірден екі ережелер жинағында тұр. ҚР ЕЖ 2.04-108-2014, 4.5.4.3-тармақ: бақылау рейкасы мен стяжка арасындағы саңылау линолеумнан, синтетикалық талшық негізіндегі орама материалдардан, паркеттен және поливинилхлоридті тақталардан жасалатын жабындардың астында 2 мм-ден аспайды. Сол әдеттегі екі миллиметр, тек енді оны құжаттан саусақпен көрсетуге болады.
ҚР ЕЖ 3.02-136-2012 «Еден», 4.1.1-тармақ, мұны дайын еден туралы қайталайды: 2 м ұзындықта беттің көлденең жазықтықтан ауытқуы паркетті, линолеумнан және синтетикалық талшық негізіндегі орама жабындарда 2 мм-ден аспауы керек. Линолеум, паркет және ламинат астындағы бетон төсеу қабатына 4.8.4-тармақ сол 2 мм-ді береді.
Қабылдау кезінде сан басқа, мұны алдын ала білген жөн. ҚР ЕЖ 2.04-108-2014, 4.5.8.8-тармақ: орама материалдар мен кілемдерден жасалған дайын жабын бетінің екі метрлік рейкамен тексергендегі ауытқуы 4 мм-ден аспайды. Орам астындағы негіз 2 мм, қабылданатын еден 4 мм. Бір рет тигізіп тексермейді: 4.5.8.16-тармақ әр 50-70 м²-ге кемінде тоғыз өлшем талап етеді.
Тегістеуші стяжканың беріктігін еден бойынша ережелер жинағының 6-кестесі белгілейді. Цементті-құмды ерітінді әдеттегі жабындар астында 15 МПа-дан төмен емес, құйылмалы полимерлі жабындар астында 20 МПа-дан төмен емес. Мұндай стяжканың қалыңдығы бетон төсеу қабаты немесе аражабын тақтасы бойынша 20 мм, еденнің көп қабатты құрылымында 40 мм. Әлсіз стяжка линолеум астында жиһаз аяқтарымен басылады, ал бұл сыртқы бетте бірден көрінеді.
Желім қабатының қалыңдығы 0,8 мм-ден аспайды, әрі бұл екі рет жазылған: еден бойынша ережелер жинағының 4.3.2.9-тармағы және әрлеу жабындары бойынша ережелер жинағының 4.5.5.21-тармағы. Жұмыс үшін салдары мынау: желімді тісті шпательмен жұқа қабатпен жаяды, көлдетіп құймайды.
Орамның астына не жарайтыны 4.3.2.7-тармақта тізілген: бетон төсеу қабаты мен темірбетон аражабын, цементті-құмды, гипсті немесе жеңіл бетонды стяжка, сондай-ақ қосарланған гипс талшықты беттерден, ағаш жаңқалы плиталардан және фанера беттерінен жасалған жинамалы стяжка. Мұндағы «қосарланған» сөзі басты: жіктері ығысқан екі қабат, бір бет емес.
Ылғалдылық: бес емес, төрт пайыз
ҚР ЕЖ 2.04-108-2014, 4.5.5.20-тармақ. Жабындарды салу алдындағы салмақтық ылғалдылық цементті, полимерцементті және гипсті байланыстырғыштағы стяжкаларда 4 %-дан аспайды, ағаш талшықты плиталардан жасалған стяжкаларда 5 %-дан аспайды. Бұл сан көрші елдердің мақалаларында жүрген саннан қатаңырақ, әрі бұл жергілікті норма өмірге жақын болған жағдай.
Қалай өлшеу керегі сол жерде, 4.5.8.2-тармақта: негіздің ылғалдылығын аспаппен, оның нұсқаулығы бойынша бақылайды, өлшемдерді қалыңдығы 20 мм-ге дейінгі беткі қабатта, жиектен 50-100 мм қашықтықтағы екі шеткі қимада жасайды, ал тесіктерді кейін бірге үш құрамды цементті-құмды ерітіндімен бітейді. Норма аспаптың атын атамайды, тек тәртібін береді.
Жабынның нұсқаулықтарында сандар одан да қатаң. Tarkett винилге цемент бойынша 4 %, ал жабын астында жылы еден болса 3 % талап етеді, гипс бойынша тиісінше 0,5 % және 0,3 %. Quick-Step цемент бойынша 2,5 % СМ, гипс бойынша 0,5 % СМ деп жазады және дәл карбидті өлшеу әдісін талап етеді. Желімді LVT нұсқаулықтары шекті 2 %-ға дейін түсіреді.
Тапсырыс берушімен сөйлескенде мұны есте ұстаңыз. Ережелер жинағындағы төрт пайыз бұл стяжканы қабылдау, ал жабынға берілген кепілдікті жабынның нұсқаулығы бойынша алып тастайды. Айырмашылық ең күштісі гипсті стяжкада: норма бойынша 4 %, өндіруші бойынша 0,5 %. Гипсте нұсқаулық бойынша өлшеңіз, әйтпесе ресми түрде Сіз дұрыссыз, ал еден ісіп кетеді.
Бөлмедегі жағдайлар
- Еден деңгейіндегі ауа температурасы 15 °С-тан төмен емес, ауаның ылғалдылығы 60 %-дан жоғары емес. Бұл еден бойынша ережелер жинағының 4.3.2.8-тармағы, әрі ол дәл линолеум, синтетикалық тақталар немесе кілемді жабындар төселетін бөлмелер туралы.
- Еден бойынша жалпы ереже жұмсағырақ, 10 °С-тан төмен емес және ылғалдылық 70 %-ға дейін, 4.3.1.18-тармақ. Орам астына қатаң сан алынады: ол Сіздің жабыныңыз туралы бөлімде тұр.
- Өтпе желге жол бермеңіз. Қазақстан нормаларында тікелей тыйым жоқ, бұл тәжірибе, бірақ жаңа желімделген жайманың үстіндегі ашық терезе жік түбінде толқын береді, ал ол тек қайта істеумен түзеледі.
- Дымқыл жұмыстарды төсеуге дейін бітіріңіз. Бұған да бөлек тармақ табылмады, бірақ логика тікелей: сылақ кеуіп жатқанда линолеум төсеу оның ылғалын жайманың астына құлыптау деген сөз, содан кейін сол 4 % арт жағынан шығады.
Бейімделу: бір тәулік немесе екі
Бұл стандарттың тікелей тармағы, әрі талап екеуінде де бірдей, тек тұжырымдамасы ғана бөлек (ГОСТ 7251-2016 және ГОСТ 18108-2016, 10.1-тармақ). Орамды 15 °С-тан төмен емес температурада ашуға рұқсат етіледі. 0…10 °С кезінде әкелінсе, жылы бөлмеге кіргізгеннен кейін 24 сағаттан ерте жаймаңыз. Теріс температурада әкелінсе, 48 сағат күтіңіз.
Қазақстан үшін бұл теория емес. Астана мен Қарағандыда қыста жиырма бес градус аяз апталап тұрады, ал орам жылытылмайтын көлікпен қаланың арғы шетінен келеді. Аяздан әкеліп, бір сағаттан кейін жайып жіберсеңіз, жайма әлі қатты, жиегі толқын болып қалады. Одан кейін оны қанша қыздырсаңыз да, басып тегістесеңіз де, материалдың есінде сол күйі қалады.
Орамдарды құрғақ жабық бөлмеде 10 °С-тан төмен емес температурада, тік күйінде және биіктігі бойынша бір қатарда сақтайды. Бұл екі стандарттың да 9.2-тармағы, ал әрлеу жабындары бойынша ережелер жинағы дәл сол нәрсені 4.6.8-тармақта қайталайды. Ламинат қаптамасының астында бір апта жалпақ жатқан орам нысанға бойлық шұқыры бар күйінде келеді.
Жұмыс тәртібі
- Жайманы жайып, толқындары жойылғанша жатқызыңыз, 4.5.5.18-тармақ. Еден бойынша ережелер жинағы бұған линолеумға екі тәулік береді: 4.3.2.4-тармақта синтетикалық тақталарға мұндай екі тәуліктік ұстау қажет емес делінген, демек орамға ол көзделген.
- Қабырғадан 0,5-1 см технологиялық шегініспен кесіңіз. Бұл шегініс нормада жоқ, ол кесу тәсілі. Жайманы сыртқы бетімен негіз үстінде сүйретудің қажеті жоқ: стяжкадан қалған ұсақ түйірдің бәрін бетіне жинайсыз.
- Жайманың жартысын бүктеп, желім жағыңыз. Акрилді су-дисперсиялық желім, А2 шпатель, шығыны 250-300 г/м². Қабаттың қалыңдығы 0,8 мм-ден артық емес, ал бұл енді норма.
- Жайманы орнына қайтарып, тығыздағыш тақтамен немесе салмағы 50 кг білікпен басыңыз. Ортадан жиектерге қарай жүріп, ауаны қуасыз. Болашақ жіктің аймағын баспаңыз.
- Екінші жайманы суретін сәйкестендіріп, біріншінің үстіне 3-5 см қабаттастырып салыңыз. Екінші жартысын тек содан кейін желімдеңіз.
- Жіктерді келтіріп кесуді негізгі желімдеуден кейін үш тәуліктен ерте жасамаңыз, 4.5.5.19-тармақ. Сызғыш бойымен екі қабатты бір өтуде тесіп кесіңіз.
- Кесілген жиектерді дәнекерлеңіз немесе желімдеңіз. Сол тармақ дәл осыны талап етеді, ал міндетті норма 5.3.2.2.3-тармақта тікелей айтады: түйісетін жаймалардың жиектері дәнекерленуі керек.
Жікке орын жоқ жерлер
Линолеумның жігі ең әлсіз жер болып жұмыс істейді, сондықтан ол туралы бөлек және бірден екі міндетті құжатта айтылған. ҚР ҚН 3.02-36-2012, 5.3.2.2.5-тармақ, және ҚР ҚН 2.04-05-2014, 5.7.6.10-тармақ: жаяу жүргіншілер қарқынды жүретін аймақтарда көлденең, яғни қозғалыс бағытына перпендикуляр жіктерді орналастыруға жол берілмейді.
Пәтердегі дәліз дәл сондай аймақ. Өтпе бойымен тұтас кесек жататындай етіп кесіңіз, жікті неге бірінші болып ажырағанын кейін түсіндіргеннен гөрі бір метр материалды құрбан еткен жақсы.
Тұрмыстық көбіктелген линолеумда жікті әдетте суық дәнекерлеумен жасайды. Құрам жиектерді ерітіп, оларды бір-біріне қосады, жік бетпе-бет шығады. Ыстық дәнекерлеуге арналған фен температурасы мен баудың диаметрі әр өндірушіде өзінше, ал бөтен мақаладан алынғандары жіктің алғашқы метрін бүлдіреді.
Плинтус түбіндегі саңылау мен саты айырмасы
Мұнда Қазақстан нормасы тіптен тікелей, әрі ол міндетті. ҚР ҚН 2.04-05-2014, 5.7.5.7-тармақ: еден элементтерінде жарықтарға, ойықтарға және ашық жіктерге, сондай-ақ плинтустар мен еден жабыны немесе қабырғалар арасындағы саңылауларға жол берілмейді. 5.7.5.6-тармақ қосады: тақтайдан, паркеттен, линолеумнан, поливинилхлоридті және ағаш жаңқалы плиталардан жасалған жабындардың көршілес элементтері жиектерінің арасындағы саты айырмасына жол берілмейді.
Дәл сол нәрсені әрлеу жабындары бойынша ережелер жинағы 4.5.8.9 және 4.5.8.15-тармақтарда қайталайды, ал еден бойынша ережелер жинағы тағы бір өлшем қосады: жабын мен қоршау элементтері арасындағы саты айырмасы 2 мм-ден аспайды. Жайманың үстінен үш миллиметр шығып тұрған табалдырық ресми түрде ақау.
Кесу кезіндегі 0,5-1 см технологиялық шегініс бұған қайшы келмейді: оны плинтус толық жабады, дайын еденде саңылау қалмайды. Шегініс пен саңылаудың айырмашылығы дәл сонда: дайын жұмыста ол көріне ме, жоқ па. Ал 4.3.1.31-тармақта нормаланған периметр бойынша 10-15 мм саңылау бөренелер бойынша төселген жабындарға қатысты, стяжка бойынша линолеумға таралмайды.
Қайда төсеуге болмайды
- Бұрын төселген ПВХ жабынның үстіне. Ескі линолеум мінсіз тегіс жатса да алынады.
- Май бояудың үстіне. Желім оған жабыспайды, жабын бояумен бірге жылжиды.
- Бір ғана фанера бетіне немесе ДВП-ға. Ережелер жинағы жинамалы стяжканы тек қосарланған беттерден, яғни жіктері ығысқан екі қабаттан рұқсат етеді, ал жабын өндірушілері мұндай негіздерге жиі мүлде тыйым салады.
Тағы бір тармақ бар, оны басқаларынан жиірек назардан тыс қалдырады. Міндетті норма, 5.3.2.2.1-тармақ: жылу сіңіру көрсеткіші нормаланатын бөлмелерде жылу-дыбыс оқшаулағыш астыңғы қабаты жоқ поливинилхлоридті линолеумды тек жылу оқшаулағыш қабатша бойынша, яғни ағаш жаңқалы плиталар, фанера беттері, гипс талшықты беттер, орама жылу- және дыбыс оқшаулағыш материалдар немесе жеңіл бетон стяжкасы бойынша қолдануға болады. Тұрғын бөлме дәл сондай бөлме, сондықтан жұқа коммерциялық линолеумды онда тікелей бетонға төсеуге болмайды.
Смета жинаңыз және тапсырыс берушіге коммерциялық ұсынысты тікелей телефоннан жіберіңіз. Қорытынды өзі есептеледі, Excel мен қағазбастылықсыз.
Өз сметаңызды жинау