Қысқаша айтқанда. Алдымен режим мен шекті таңдайсыз, содан кейін щуптардың қай ұяда тұрғанына қарайсыз, содан соң ғана тізбекке тиесіз. Кернеу параллель, үзбей өлшенеді. Ток тізбекті үзіп, тізбектей өлшенеді. Кедергі мен прозвонка тек кернеуі алынған тізбекте. Розетка мен қалқанға CAT III-тен төмен емес таңбасы бар аспап алыңыз.
Тірі тізбекте нені өлшейді, ал нені тек ажыратылғанда
Мультиметрмен істейтін жұмысыңыз екіге бөлінеді. Тірі тізбекке тек кернеу өлшеу режимінде тиесіз. Прозвонка, кедергі, үзілуді іздеу қалқандағы автоматтың сөндірулі болуын талап етеді.
Автоматты сөндіру жеткіліксіз. Кернеудің шынымен жоқ екеніне көз жеткізу керек. Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 19 наурыздағы № 222 бұйрығымен бекітілген Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары 139-тармақта дәлме-дәл былай дейді: «Электр қондырғысында кернеудің жоқтығын осы мақсатқа арналған арнайы аспаптардың көмегімен қолданар алдында жарамдылығы анықталған кернеу көрсеткішімен немесе кернеу астында екені белгілі ток өткізгіш бөліктерге жақындату арқылы тексеру қажет». Осы сөйлемнен тәртіп тікелей оқылады: алдымен кернеуі бар екені белгілі нүктеге тиіп, аспаптың әрекет ететініне көз жеткізесіз, содан кейін өз тізбегіңізге барасыз.
Сол қағидалардың 144-тармағы біздің желілерде қалай тексеру керегін сипаттайды. Нөлі жерге тұйықталған 1000 вольтқа дейінгі электр қондырғыларында қос полюсті көрсеткішті қолданғанда тексеру фазалар арасында және әр фаза мен жабдықтың жерге тұйықталған корпусы немесе қорғаныш өткізгіші арасында жүргізіледі. Яғни бір өлшеу жеткіліксіз. Нөл үзілген кезде аспап тірі фазада үнсіз қалады, ал сіз тізбекті ажыратылған деп сеніп, оған кірісесіз.
Сол тармақта толық оқуға тұрарлық екі жол бар. Біріншісі: «Ол үшін алдын ала тексерілген вольтметр қолданылады». Яғни вольтметрі бар аспап осы тексеру үшін тікелей аталған, ал кернеу режиміндегі мультиметр оған келеді. Екіншісі: «Бақылау шамдарын пайдалануға жол берілмейді». Патрондағы екі сымы бар шам, әлі күнге сөмкеде тасып жүрген, құралдар тізімінен тікелей шығарылған.
Мультиметрдің щуптарымен тексеру сол екі жұпта жасалады: фазалық тарам мен нөлдік тарам арасында, содан кейін фазалық тарам мен қорғаныш өткізгіші арасында. Айнымалы кернеу режимі, шегі 250 вольттан жоғары. Екі өлшеу де нөлге жуық шығуы тиіс. Олардың бірі 230 вольтқа жуық болса, тізбек тірі, онда жұмыс істеуге болмайды.
Корпустағы CAT нені білдіреді
Корпуста шекті кернеудің қасында CAT II, CAT III, кейде CAT IV тұрады. Бұл өлшеу санаты, және ол қанша вольт күтетініңізбен емес, жұмыс орнымен анықталады. Қағидат IEC 61010 стандартында берілген және Қазақстанда 2017 жылғы 1 қаңтардан бері қолданылатын ГОСТ IEC 61010-1-2014-те көрініс тапқан.
Розетка бұл CAT II. Тарату қалқаны бұл CAT III. Кіріске неғұрлым жақын болса, коммутация кезінде немесе найзағай разряды кезінде желі бойымен келуі мүмкін импульстің энергиясы соғұрлым үлкен, демек аспаптың ішіндегі қорғаныс та соғұрлым берік болуы тиіс. Розеткаға да, пәтер қалқанына да кіретін тұрмыстық жұмысқа CAT III-тен төмен емес таңба керек.
Мультиметрдің өзі бұйым ретінде Қазақстанда 2018 жылғы 1 мамырдан бері қолданылатын ГОСТ IEC 61010-2-033-2013-ке жатады: онда желілік кернеуді өлшеуге арналған тасымалды аспаптарға қойылатын жеке талаптар. Бұл аспаптың қауіпсіздік стандарты, монтаж қағидаларына оның қатысы жоқ.
Щуптар қай ұяда тұр
Кәдімгі аспапта үш немесе төрт ұя бар. Қара щуп әрқашан COM ұясында тұрады, бұл ортақ шығыс. Қызыл щуп VΩmA деп жазылған ұяда: ол арқылы кернеу, кедергі және шағын токтар өтеді. Бөлек 10A ұясы тұрады.
Сол 10A ұясы тек ток өлшеуге арналған. Аспаптың ішінде ол кедергісі ом үлесіндей шунтқа отырғызылған. Егер щуп өткен реттен сол ұяда қалып қойса, ал сіз розеткада кернеу өлшеуге кіріссеңіз, фаза мен нөлді сол шунт арқылы қосасыз. Одан әрі қысқа тұйықталу, гүрсіл, сөнген автомат және, бақтыңыз болса, тек бүлінген аспап.
Әдетке айналдырыңыз: әр өлшеу алдында алдымен режим ауыстырғышы, содан кейін щуптар тұрған ұялар, содан соң ғана тізбек. Үш секунд. 10A ұясында ұмытылып қалған щуп дәл сол қате, содан кейін аспап жанады, ал қол күйік алады.
Кернеу параллель өлшенеді
Аспап тізбектің екі нүктесіне қосылады және онда ештеңе үзбейді. Щуптар розетканың тесіктеріне, фаза мен нөл арасына, экранда 230 вольтқа жуық. Ажырататын ештеңе жоқ.
Шекті күтетініңізден әдейі үлкен етіп таңдаңыз. Автотаңдауы жоқ аспаптарда 750 вольт айнымалы қойып, көрсеткішке қараңыз. Автотаңдауы бар аспаптарда бұл қамқорлық алынған, бірақ айнымалы және тұрақты режимдер бәрібір қолмен ауысады. Оларды шатастыру оңай, ал салдары жағымсыз: тұрақты режимде тірі розетка нөлге жуық нәрсе көрсетеді, сонда кернеу жоқ деп шешуге еліктіреді.
Ток тізбектей өлшенеді
Мұнда керісінше. Тізбекті үзіп, аспапты сол үзікке қосу керек, сонда бүкіл ток одан өтеді. Қызыл щуп бұл кезде токқа арналған ұяға, көбіне 10A-ға ауысады, ал режим ауыстырғышы ток өлшеу қалпына қойылады.
Тұрмыстық шеберге бұл өлшеу сирек керек, ал пәтер желісінде ол ыңғайсыз: сан үшін жүктеме астындағы желіні үзуге аз адам барады. Мұндай міндетке токтық қысқыш бар: ол сымды сырттан қамтып, ештеңені ажыратпай токты көрсетеді. Қысқыш қолда жоқ болса, токты аспаптың қуаты бойынша есептеңіз, бұл үзікке кіргеннен қауіпсіз.
Кедергі мен прозвонка: тізбектің кернеуі міндетті түрде алынған
Бұл режимдерде аспаптың өзі тізбекке батареясынан шағын кернеу беріп, не қайтқанына қарайды. Тізбектегі бөгде кернеу бүкіл логиканы бұзады: көрсеткіштер өтірік айтады, ал аспаптың кірісі күйіп кетуі мүмкін. Сондықтан автомат сөндірулі, кернеудің жоқтығы тексерілген, содан кейін ғана щуптар.
Прозвонка бұл сол кедергі режимі, тек шиқылдағышы бар. Кедергі нөлге жақын болғанда аспап шиқылдайды. Бүтін тарам шылдырлайды, үзілу үнсіз.
Ұзын желіні прозвондау алдында аспаптың өзін тексеріңіз: щуптарды бір-біріне тигізіңіз, ол шиқылдап, нөлге жуық көрсетуі тиіс. Щуп ажыратқышта тотыққан болса, сіз сағат бойы кабельден жоқ үзілуді іздейсіз.
Нысанда қажет болатын бес өлшеу
- Фазаны табу. Айнымалы кернеу режимі. Қара щуп нөл екені белгілі нүктеге немесе қорғаныш өткізгішіне, қызылмен тексерілетін тарамға кезекпен тиесіз. 230 вольтқа жуық болса фаза, нөлге жуық болса нөл.
- Жерге тұйықтау розеткаға жете ме, соны тексеру. Қатарынан үш өлшеу: фаза мен нөл 230-ға жуық береді, фаза мен жерге тұйықтау контактісі де 230-ға жуық, нөл мен жерге тұйықтау контактісі нөлге жуық. Фаза мен жерге тұйықтау контактісі арасындағы нөл розетканың үшінші контактісі бос ілініп тұрғанын білдіреді.
- Тарамның бүтіндігін тексеру. Желінің кернеуін аласыз, тарамның екі ұшын да бәрінен ажыратасыз, прозвонканы қойып, ұшынан ұшына дейін шылдырлатасыз.
- Жүктеме астындағы кернеуді өлшеу. Розеткада бос күйінде өлшейсіз, содан кейін сол желіге қуатты аспап қосып, қайта өлшейсіз. Он вольт және одан көп отырып кету желі бойымен жоғарыда, көбіне клеммада немесе ескі скруткада нашар контакт бар екенін айтады.
- Кабельді үзілуге прозвондау. Мұнда бірнеше қадам бар, ондағы тәртіп маңызды.
Кабельдегі үзілуді қалай табу керек
- Топтың автоматын сөндіріп, барлық тарамдар арасында жұптап кернеудің жоқтығын тексеріңіз. Тексермейінше әрі қарай бармаңыз.
- Тексерілетін кабельдің екі ұшын да бәрінен ажыратыңыз: автоматтан, клеммниктен, аспаптан. Тарамдар еркін ілініп тұруы тиіс, әйтпесе прозвонка жүктеме арқылы айналма жол көріп, үзілген тарамда жалған шылдыр береді.
- Щуптарды тигізіп, прозвонканың жұмыс істейтініне және нөлге жуық көрсететініне көз жеткізіңіз.
- Алыс ұшта екі тарамды, мысалы фазалық пен нөлдікті, бір-бірімен қосыңыз.
- Жақын ұшта сол екі тарамды прозвондаңыз. Шылдырласа, екеуі де бүтін. Үнсіз болса, олардың бірінде үзілу бар.
- Басқа тарам жұбымен қайталаңыз. Екі жұпта да үнсіз қалған тарам үзілген тарам болып шығады.
- Тарам бар болғаны екеу болса, жұптарды сұрыптау көмектеспейді: жұп үнсіз, ал екеуінің қайсысы үзілгені белгісіз. Үзілу орнын кез келген жағдайда қосылыс нүктелері бойынша іздейді: тарату қорабы, подрозетник, қабырғадан өту. Үзілу әрдайым дерлік кабельді қосқан немесе бүккен жерде болады.
Индикаторлы бұрағыш нені істей алады
Неон шамы немесе жарықдиоды бар бұрағыш жылдам болжам береді: фаза ма, фаза емес пе. Тиіп, жанып тұрса, сірә фаза. Оның мүмкіндігі осымен бітеді.
Кернеудің жоқтығын тексеру туралы параграфта бір полюсті индикаторлар мен индикаторлы бұрағыштар танылған құрал ретінде мүлдем аталмаған. Жарамдылығын міндетті түрде тексеру арқылы кернеу көрсеткіштері аталған, ал нөлі жерге тұйықталған 1000 вольтқа дейінгі желілерге қос полюсті көрсеткішпен және алдын ала тексерілген вольтметрмен жүргізілетін тәртіп тікелей сипатталған. Дәл тұрмыстық бұрағышқа мәтінде тікелей тыйым жоқ. Танылған құралдар тізімінде де ол жоқ.
Бұрағышпен қалағаныңызша болжауға болады, ал «кернеу жоқ» деген қорытындыны оған ешқашан құрмаңыз. Ол нөл үзілгенде, контакт нашар болғанда, құрғақ еденде оқшаулағыш аяқ киіммен жұмыс істегенде үнсіз қалады. Әрі ол мүлдем ешнәрсеге қосылмаған ұзын тарамдағы индукциялық кернеуден жанады. Екі жағдай да қатардағы нәрсе, әрі екеуі де бір нәтижемен бітеді: адам тірі тізбекке кіреді.
Жиі кездесетін қателер
- Щуп өткен ток өлшеуден кейін 10A ұясында қалып қойған. Келесі кернеу өлшеу аспаптың ішіндегі қысқа тұйықталумен бітеді.
- Айнымалы желіде тұрақты кернеу режимі. Аспап нөлге жуық көрсетеді, ал тірі желі ажыратылған деп саналады.
- Тірі тізбектегі прозвонка. Жақсы жағдайда қате көрсеткіштер, нашар жағдайда күйген кіріс.
- Екінші ұшы шамға немесе аспапқа қосулы қалған тарамды прозвондау. Ток айналып кетеді, ал мультиметр үзілген тарамда шиқылдайды.
- Тарату қалқанындағы CAT II таңбасы бар аспап. Бұл орын CAT III талап етеді.
- Ұшындағы оқшаулағышы жарылған щуптар. Толығымен ауыстырылады, изолента мұнда көмекші емес.
- Отырып қалған батарея. Прозвонка әлсіз шиқылдайды, кедергі көрсеткіштері жүзеді, ал себебін тізбектен іздей бастайды, ол болса аспапта.
Щуптарды қосу сұлбасы сөзбен. Қара щуп әрқашан COM ұясында тұрады және одан алынбайды. Кернеуге, кедергіге және прозвонкаға қызыл щуп VΩmA ұясында тұрады. Ток өлшеуге қызыл щуп 10A ұясына және тек сол өлшеу уақытына ғана ауыстырылады. Кернеу тізбектің екі нүктесіне үзбей тию арқылы өлшенеді. Ток аспапты тізбектің үзігіне қосу арқылы өлшенеді, сонда бүкіл ток одан өтеді. Ток өлшеп болған соң қызыл щупты кейінге қалдырмай VΩmA-ға қайтарыңыз.
Смета жинаңыз және тапсырыс берушіге коммерциялық ұсынысты тікелей телефоннан жіберіңіз. Қорытынды өзі есептеледі, Excel мен қағазбастылықсыз.
Өз сметаңызды жинау