Қос пернелі ажыратқышты қосу сұлбасы

Қысқаша айтқанда. Аспапта бір ортақ кіріс және екі шығыс бар. Автоматтан келген фаза ортақ кіріске келеді, одан әрі әр перне өз шығысын тұйықтайды. Шығыстардан екі тарам екі шамдар тобына барады. Нөл шамдарға нөлдік шинадан тікелей келеді және бірде-бір пернемен үзілмейді. Қораптан ажыратқышқа дейінгі кабель үш тарамды: кіріс және екі шығыс.

Кернеуін алып, көз жеткізу

Жұмыс подрозетникте және тарату қорабында жүреді. Қалқандағы топ автоматын сөндіріңіз. Одан әрі тексеру, әрі ол автоматты бір минут бұрын өзіңіз шертсеңіз де міндетті: қалқандардағы жазулар үнемі өтірік айтады.

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 19 наурыздағы № 222 бұйрығымен бекітілген Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларының 139-тармағы кернеудің жоқтығын кернеу көрсеткішімен тексеруді талап етеді, оның жарамдылығы қолданар алдында арнайы аспаптармен немесе кернеу астында екені белгілі ток өткізгіш бөліктерге жақындату арқылы анықталады. Тәртібі мынадай: кернеуі бар екені белгілі нүктеге көрсеткішпен тидіңіз, әрекетін көрдіңіз, демек аспап тірі, енді өз тізбегіңізді тексеріңіз.

Нөлі жерге тұйықталған 1000 вольтқа дейінгі желілерге сол қағидалардың 144-тармағы қос полюсті көрсеткішті және екі жұпта тексеруді сипаттайды: фазалар арасында да, әр фаза мен жабдықтың жерге тұйықталған корпусы немесе қорғаныш өткізгіші арасында да. Сонда бұл үшін алдын ала тексерілген вольтметр қолданылатыны айтылған, ал патрон мен екі сымнан жасалған бақылау шамын пайдалануға жол берілмейді.

Қос пернелінің подрозетнигінде тарам үшеу және одан көп, әрі сол қораптан басқа желі өтетін болса, олардың бірі көрші топтан кернеу астында қалуы мүмкін. Әр тарамды бөлек тексеріңіз. Немен және қалай екені мультиметрді қалай пайдалану керек деген мақалада талданған.

Оны қоятын норма

Қос пернеліні ыңғайлы болғаны үшін қояды, әрі оның тікелей нормативтік тірегі де бар.

СП РК 4.04-106-2013* «Тұрғын және қоғамдық ғимараттарды электрмен жабдықтау. Жобалау ережелері», 5.4.19-тармақ, дәлме-дәл: «Пәтерлердің және жатақханалардың ауданы 10 м2 және одан асатын тұрғын бөлмелерінде шамдары екі бөлікпен қосылатын көп шамды жарық аспаптарын орнату мүмкіндігін көздеу қажет». Он шаршыдан асатын бөлмеде ережелер жинағы көп иықты люстраны екі бөлікпен қосуға болатынын күтеді. Техникалық тұрғыдан бұл дәл қос пернелі аспап және екі топқа жиналған люстра.

Онсыз сілтеме мақсатқа тимейтін бір ескертпе бар. Қазақстанда ережелер жинағы бұл қолдануды ерікті таңдайтын құжат: оны Құрылыс кодексі солай жіктейді. Оның талабы жобалаушы немесе тапсырыс беруші сол құжатты таңдаған кезде міндетті болады. Яғни тапсырыс берушінің алдында бұл «тұрғын үйді осылай жобалайды» деген дәлел, «әйтпесе қабылдамайды» деген емес.

Мұны бәрібір штроба ойу кезеңінде көздеу керек: кейін қабырғаны ашпай ажыратқышқа үшінші тарам тарту мүмкін болмайды, ал тапсырыс берушіге люстраның неге тұтас қосылатынын түсіндіруге тура келеді.

Ол қалай жасалған

Корпустың ішінде ортақ кірісі бар екі тәуелсіз механизм. Кіріс клеммасы біреу, ол екі перне үшін де физикалық тұрғыдан ортақ. Шығыс клеммасы екеу, әр пернеге біреуден. Барлық клемма үшеу.

Таңбалау әртүрлі кездеседі. Кіріс жиі L әрпімен белгіленеді және шығыстар жұбынан бөлек тұрады, ал шығыстар көрсеткілермен немесе 1 және 2 сандарымен белгіленеді. Корпуста тек әріпсіз сұлба ғана болатын аспаптар кездеседі. Кіріс прозвонкамен анықталады, әрі бұл монтажға дейін шешіп алынған аспапта жасалады.

1. Екі пернені де «қосулы» қалыпқа қойыңыз.
2. Мультиметрді прозвонка режимінде алып, басқа екеуімен бір мезгілде шылдырлайтын клемманы табыңыз. Ол ортақ кіріс болып шығады.
3. Бір пернені сөндіріңіз. Ортақ кіріс шығыстардың бірімен шылдырлауын тоқтатып, екіншісімен шылдырлай береді. Сонымен бірге қай перне қай шығысқа сәйкес келетінін де түсінесіз.
4. Кірісті маркермен корпусқа белгілеңіз. Подрозетникте, механизм қолда төңкеріліп тұрғанда, есіңізге түсіруге уақыт болмайды.

Клеммалар бойынша сұлба

• Автоматтан келген фаза, тарамы қоңыр немесе қара, тарату қорабына келіп, бір тараммен ажыратқыштың ортақ кірісіне кетеді.
• Бірінші шығыстан тарам қорапқа барып, одан әрі бірінші шамдар тобына кетеді.
• Екінші шығыстан екінші тарам қорапқа барып, одан әрі екінші шамдар тобына кетеді.
• Нөл, тарамы көгілдір немесе көк, қалқанның нөлдік шинасынан қорапқа келіп, одан екі шамдар тобына ортақ нүктемен барады. Ажыратқыш арқылы ол мүлдем өтпейді.
• Қорғаныш өткізгіші, тарамы сары-жасыл, жер шинасынан жарық аспабы корпусының жерге тұйықтау клеммасына барады, ондай клемма көзделген болса. Ажыратқышқа ол қосылмайды.

Фазаны ажыратқыш үзеді, нөл тікелей барады. Бұл ПУЭ РК 2067-тармағының талабы, әрі ол ажыратқышты қосу сұлбасы деген негізгі мақалада толық талданған. Қос пернелі аспапта қағида дәл солай жұмыс істейді, тек коммутацияланатын шығыс екеу.

Люстра: иықтарды қалай бөлу керек

Люстраның өзінен әдетте үш сым, кейде төртеу шығады. Біреуі ортақ, ол барлық патронға барады, бұл нөл. Қалғандары топтардың фазалық кірістері.

Бес иықты люстра көбіне екі топқа жиналған, екі иық және үш иық. Бұл сатыға шықпай тұрып прозвонкамен тексеріледі: ортақ сым барлық патронның контактілерімен шылдырлайды, топтық сым тек өзінікімен.

Люстра бір ортақ және барлық иыққа бір фазалық сыммен келсе, оны ішкі сымдамасын патрондар бойынша қайта жинау арқылы бөлуге болады. Жұмыс азапты, әрі оны қолды көтеріп ілулі күйде істемеу керек: шешіп алыңыз, үстелде бөлшектеңіз, содан кейін іліңіз.

Монтаж тәртібі

1. Топтың автоматын сөндіріп, барлық тарамдарда жұптап кернеудің жоқтығын тексеріңіз.
2. Ажыратқыштың механизмін прозвондап, ортақ кірісті белгілеңіз.
3. Люстраны бөлшектеп, оның ортақ сымы қайда, топтардың кірістері қайда екенін анықтаңыз.
4. Тарамдарды 8-10 мм тазалаңыз. Подрозетникте он сантиметрдей қор қалдырыңыз, келесі жөндеуде механизмді шығаруға болатындай.
5. Ажыратқышты қосыңыз: келетін фазаны ортақ кіріске, шамдар топтарына баратын екі тарамды шығыстарға.
6. Бұрандаларды бекітіп, әр тарамды қолмен тартып көріңіз.
7. Қорапты түйіндер бойынша жинаңыз. Автоматтан келген фаза және ортақ кіріске баратын тарам. Бірінші шығыстан келген тарам және бірінші топқа баратын тарам. Екінші шығыстан келген тарам және екінші топқа баратын тарам. Шинадан келген нөл және люстраның ортақ сымы. Қорғаныш өткізгіштері өзара.
8. Қосылыстарды опрессовкамен, дәнекерлеумен, қалайылаумен немесе қысқыштармен жасаңыз: ПУЭ РК 371-тармағы дәл осы тәсілдерді атайды және зауыт-дайындаушының нұсқаулығына сілтейді. Скрутка ол жерде қосу тәсілі ретінде аталмаған және тек қалайылау немесе дәнекерлеу алдындағы дайындық ретінде ғана жарайды.
9. Механизмді подрозетникке отырғызып, деңгей бойынша түзеп, ілмектерін немесе бұрандаларын бекітіңіз.
10. Кернеу беріп, тексеріңіз: бірінші перне өз тобын қосады, екіншісі өзінікін, бірге екеуін де.

Бірден көрінетін қателер

• Екінші перне нөлді үзеді. Подрозетникке бар болғаны екі тарам келгенде, ал үшіншісін тартпағанда осылай жинайды. Жарық бұл кезде жұмыс істейді, бірақ перне сөндірулі болғанда патрон фаза астында қалады. ПУЭ РК 2067-тармағы бір полюсті ажыратқышты фазалық сым тізбегіне қоюды бұйырады, ал қауіп мұнда тікелей: адам жарық сөндірулі кезде шам ауыстырып, ток соғады.
• Бірінші перне өз тобын қосады, ал екіншісі тек онымен бірге жұмыс істейді. Фаза ортақ кірістің орнына шығыстардың біріне келген, әрі бүкіл аспап сол перне арқылы қоректенеді. Кернеуін алып, механизмді қайта прозвондаңыз.
• Бір перне жұмыс істейді, екіншісі жоқ. Не өз тобына дейінгі тарамда үзілу бар, не люстраның өзінде екі топ бір кіріске отырғызылған.
• Екінші пернені қосқанда жарық жыпылықтайды немесе күңгірттенеді. Қораптағы ортақ нөлдік нүктеде контакт нашар, екі топтың бүкіл тогы сол арқылы өтеді.
• Пернелер иықтарға қатысты керісінше жұмыс істейді. Механизмнің шығыстарындағы екі тарамды орындарымен ауыстырыңыз, басқа ештеңені ұстаудың қажеті жоқ.

Пернелердің жарығы және жыпылықтайтын шамдар

Қос пернелі аспаптарды жиі жарығы барын алады: қараңғыда қолды қайда созатыны көрінеді. Жарық контактілерге параллель кедергі арқылы қоректенеді, яғни перне сөндірулі кезде ол арқылы кішкене ток аға береді.

Қыздыру шамымен бұл көрінбейді. Жарықдиодтымен бірден көрінеді: оның драйверінде конденсатор тұр, ол сол токтан заряд жинайды, шам қысқа жарқ етеді, конденсатор разрядталады, содан әрі айналып отырады. Жарық сөндірулі кезде бірнеше секунд сайын жыпылықтау шығады, ал тапсырыс беруші сол кеші телефон соғады.

Үш тәсілмен емделеді. Жарықдиодтарды басқаратын пернедегі жарықты кесіп тастау. Төбедегі қорапта шамға параллель сөндіруші конденсатор немесе резистор қою. Шамдарды жарықпен үйлесетін модельге ауыстыру, өндірушілер бұл туралы сипаттамаларда жазады.

Қос пернеліде тек бір топ жыпылықтауы мүмкін. Әдетте бұл екіншісінде басқа модельдегі шамдар тұрғанын білдіреді, әрі тек біріншісін ауыстыру керек.

Бір нүктеден жуынатын бөлме мен дәретхана

Сол аспапты «жуынатын бөлме мен дәретхана» жұбына қояды. Сұлба өзгермейді: ортақ кіріс біреу, шығыс екеу, әр жарық аспабына біреуден. Екі жарық аспабына да нөл қораптан тікелей барады.

Айырмасы аспаптың өзі қайда тұратынында. ПУЭ РК 2111-тармағы жуынатын бөлмелерде, санитарлық тораптарда, душтарда және ылғалдылығы жоғары басқа үй-жайларда тарату құрылғылары мен басқару құрылғыларын орнатуға тікелей тыйым салады. Яғни қос пернеліні ішіне емес, дәлізге іледі. 2107-тармақтың жеке жолы: кез келген ажыратқыштар мен штепсельдік розеткалар душ кабинасының есік ойығынан 0,6 метрден жақын тұрмауы тиіс.

Жуынатын бөлмедегі жарық аспабы орналасу аймағы бойынша таңдалады: ПУЭ РК 2106-тармағы ол жерде тек өз аймағына арналған электр жабдығын рұқсат етеді. Мұндай үй-жайға розеткалық желі номиналы 30 миллиампердан аспайтын дифференциалдық ток құрылғысының қорғауымен барады, бұл 2141-тармақ.

Суретсіз жинауға арналған сұлба сөзбен. Автоматтан келген фаза тарату қорабына келіп, бір тараммен ажыратқыштың ортақ кірісіне кетеді. Механизмнің бірінші шығысынан тарам қорапқа қайтып, бірінші шамдар тобының кірісіне барады. Екінші шығыстан екінші тарам қорапқа қайтып, екінші топтың кірісіне барады. Нөлдік шинадан нөл қорапқа келіп, бір ортақ нүктемен люстраның ортақ сымына немесе екі жарық аспабына таратылады. Жер шинасынан қорғаныш өткізгіші жарық аспаптарының корпустарына барады. Ажыратқышқа барлығы үш тарам барады, олардың арасында нөл жоқ.

Тағы оқыңыз: Ажыратқышты қосу сұлбасы · Өтпелі ажыратқышты қосу сұлбасы · Мультиметрді қалай пайдалану керек · Электрмонтаж жұмыстарына смета